1              Τήξη των σπορείων (Σαπίλα)

 

Τήξεις φυταρίων οφείλονται σε μύκητες εδάφους όπως Rizoctonia solani, Thielaviopsis bassicola, Pythium sp. και γενικά υπάρχουν δύο τύποι:

  • Προφυτρωτική τήξη, όπου ο μόλις βλαστημένος σπόρος σαπίζει, πριν βγει το φυτάριο στην επιφάνεια και γίνεται αντιληπτή από τα κενά στα σπορεία.
  • Μεταφυτρωτιική τήξη, όπου έχουμε σάπισμα ή μαρασμό φυταρίων. Στην περίπτωση αυτή τα προσβεβλημένα τρυφερά στελέχη στην επιφάνεια του εδάφους παρουσιάζουν αρχικά μια "ζεματισμένη" όψη, που εξελίσσεται σε νέκρωση, περίσφιξη και στένεμα του στελέχους στο σημείο αυτό. Το αποτέλεσμα είναι το φυτάριο να πλαγιάζει στο έδαφος με επακόλουθο την γρήγορη εξαφάνισή του σαν να έχει λιώσει.

 

Για την πρόληψη της τήξης προτείνονται τα παρακάτω:

  • Καταστροφή των προσβεβλημένων φυταρίων (στο σπορείο) και καπνοφύτων (στον αγρό)
  • Να αποφεύγεται η πυκνή φύτευση στο σπορείο
  • Αποφυγή υπερβολικής αζωτούχου λίπανσης
  • Αποφυγή υπερβολικής χρήσης αλκαλικών λιπασμάτων, ασβεστίου και οργανικής ουσίας γιατί η ασθένεια ευνοείται από υψηλό pH εδάφους, ανεπαρκή αερισμό και πλούσια οργανική ουσία
  • Όχι υψηλό βάθος σποράς σε συνεκτικά εδάφη (βαριά αργιλώδη) και όχι χαμηλό βάθος σποράς σε ελαφριά (αμμώδη) εδάφη. Το υψηλό βάθος στα συνεκτικά εδάφη καθυστερεί το φύτρωμα και αυξάνει τις πιθανότητες μόλυνσης του αρτίβλαστου από τα παθογόνα εδάφους. Ρηχή σπορά σε ξηρό έδαφος ενδέχεται να επιδράσει δυσμενώς στην αντοχή των φυταρίων και στην ευρωστία τους.
  • Τα σπορεία θα πρέπει να είναι ισοπεδωμένα και ελαφρώς σηκωμένα 15-20 cm από το έδαφος για να αποφεύγεται η περίσσεια εδαφικής υγρασίας.
  • Αποθήκευση σπόρου σποράς σε καλώς αεριζόμενους χώρους

  

Για την αντιμετώπιση των τήξεων προτείνονται τα παρακάτω:

  • Χημικές επεμβάσεις με εγκεκριμένα σκευάσματα
  • 2ετής -3ετής αμειψισπορά με σιτηρά ή καλαμπόκι αλλά όχι ψυχανθή γιατί τα σιτηρά λόγω επιφανειακού ριζικού συστήματος δεν είναι ξενιστές σε αντίθεση με τα ψυχανθή.

 

2              Περονόσπορος (Peronospora tabacina)

Προσβάλλει φύλλα και στέλεχος και ευνοείται από βροχερό καιρό ή υψηλή σχετική υγρασία και μέτριες θερμοκρασίες 15 – 23οC κατά τους μήνες Απρίλιο έως Ιούνιο. Απαραίτητη προϋπόθεση για την βλάστηση των σπορίων είναι η ύπαρξη δροσιάς επάνω στα φύλλα τις πρωινές ή βραδινές ώρες. Ο μύκητας διαχειμάζει στα υπολείμματα της καλλιέργειας.

 

Στα καπνοσπορεία η ασθένεια εμφανίζεται όταν το φυτό αποκτήσει τα δύο πρώτα φύλλα. Το χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι ένα γκρι - άσπρο χνούδι (καρποφορίες παθογόνου) στην κάτω επιφάνεια των φύλλων. Στην πάνω επιφάνεια η ασθένεια εκδηλώνεται με τη μορφή κίτρινων «κηλίδων», ενώ τα άκρα των φύλλων συστρέφονται. Με θερμό και ξηρό καιρό η εξάπλωση της ασθένειας σταματά αλλά οι περιοχές των κηλίδων νεκρώνονται και τα φύλλα καταστρέφονται. Με ευνοϊκές συνθήκες εμφανίζονται οι καρποφορίες του παθογόνου και στην πάνω επιφάνεια των φύλλων. Στη συνέχεια προκαλούνται νεκρώσεις στους βλαστούς και μέσα σε 1-2 εβδομάδες καλύπτεται όλο το σπορείο και τα φυτά καταστρέφονται. Στο χωράφι η ασθένεια εκδηλώνεται με την μορφή κίτρινων κηλίδων στα φύλλα, ενώ στην κάτω επιφάνεια εμφανίζεται άσπρο-γκρι χνούδι (καρποφορίες του μύκητα). Σε μεγαλύτερη προσβολή η ασθένεια εξαπλώνεται και στον κορμό του φυτού (διασυστηματική προσβολή) προκαλώντας νέκρωση της κορυφής και του στελέχους.

 

 

Για την αντιμετώπιση συστήνονται τα παρακάτω:

  •  Μεταφύτευση υγιών φυταρίων
  •  Όργωμα σπορείων μετά το τέλος της μεταφύτευσης και καταστροφή υπολειμμάτων της καλλιέργειας για αποφυγή μολύνσεων και επαναμολύνσεων
  • Όχι πυκνή σπορά.
  • Πρωινό πότισμα για αποφυγή συνθηκών υπερβολικής υγρασίας στο υπέργειο τμήμα των σποροφύτων
  • Αποφυγή υπερβολικής αζωτούχου λίπανσης γιατί περίσσεια αζώτου κάνει τους ιστούς των φυτών περισσότερο υδαρείς με αποτέλεσμα να είναι περισσότερο ευαίσθητοι στις μολύνσεις.

 

 3              Φυτόφθορα (Σήψη λαιμού και ριζών)

Οι τήξεις φυταρίων που οφείλονται σε φυτόφθορα (Phytophthora nicototinae).  εμφανίζονται σε θερμές περιοχές ή και σε περιπτώσεις υψηλών θερμοκρασιών μετά την μεταφύτευση (26 – 32οC)

Για την αντιμετώπιση της ισχύει ότι αναφέρεται και στις παραπάνω περιπτώσεις σήψεων καθώς επίσης:

  • Χρήση ανθεκτικών ποικιλιών όπου προϋπήρχε ασθένεια
  • Αποφυγή υπερβολικής χρήσης αλκαλικών λιπασμάτων, ασβεστίου
  • Aποφυγή ποτίσματος με αυλάκια
  • Τουλάχιστον 4-ετής αμειψισπορά με σιτηρά

 

4 Ωίδιο (Εrysiphae cichoracearum)

Είναι μία ασθένεια που μπορεί να εκδηλωθεί σ' όλα τα στάδια ανάπτυξης του φυτού στον αγρό και προκαλεί μερική ή και oλική καταστροφή των φύλλων του καπνού. Επίσης, το παραγόμενο ξηρό προϊόν είναι κακής ποιότητας και βγαίνει χωνεμένο ή καμμένο. Η ασθένεια ευνοείται από θερμοκρασίες 20-25oC και από σχετική υγρασία 65-75%. Ψυχρά κύματα αέρα με απότομες μεταβολές στη θερμοκρασία και υγρασία αποτελούν ευνοϊκές προϋποθέσεις για την εξάπλωση της ασθένειας. Το πρόβλημα είναι εντονότερο στις ποτιστικές καλλιέργειες και εκεί όπου έχουμε σκίαση και υψηλή εδαφική και ατμοσφαιρική υγρασία. Προσβάλλεται η επιφάνεια των φύλλων και του βλαστού. Το χαρακτηριστικό σύμπτωμα της ασθένειας είναι η εμφάνιση λευκού χνουδιού στα φύλλα και στο βλαστό του καπνόφυτου. Στην αρχή σχηματίζονται μικρές λευκές κηλίδες, οι οποίες στη συνέχεια μεγαλώνουν και καλύπτουν και τις δύο επιφάνειες του φύλλου. Πρώτα προσβάλλονται τα κάτω φύλλα και αργότερα τα επάνω. Το λευκό αυτό χνούδι είναι τα σπόρια του παθογόνου. Αργότερα οι κηλίδες γίνονται καφέ και οι προσβλημένοι ιστοί νεκρώνονται. Τα φύλλα σταματούν την ανάπτυξή τους, κλίνουν προς τα κάτω, γίνονται λεπτότερα και τελικά ξηραίνονται. Σ’ αυτό το στάδιο τα φύλλα δεν είναι πλέον εμπορεύσιμα.

 

Για την πρόληψη της ασθένειας συνίσταται η απόρριψη των προσβεβλημένων φύλλων για τον καλύτερο αερισμό των αγρών και για την αποφυγή της εξάπλωσης της ασθένειας προς το πάνω μέρος του φυτού. Επίσης η γρήγορη συλλογή των πρώτων χεριών, εφ’ όσον βέβαια ο χρόνος είναι κατάλληλος. Στον αγρό πρέπει να αποφεύγεται η πυκνή φύτευση. Οι γραμμές της φυτείας πρέπει να έχουν προσανατολισμό από το βορρά προς το νότο. Επιβάλλεται η ελάττωση της υπερβολικής υγρασίας του εδάφους με την εκτέλεση αποστραγγιστικών έργων. Σε αγρούς που συγκρατούν υπερβολική υγρασία οι αποστάσεις των γραμμών φύτευσης πρέπει να είναι μεγαλύτερες. Τέλος συστήνεται η χρησιμοποίηση ανθεκτικών στο ωΐδιο ποικιλιών.

Η αντιμετώπιση γίνεται με ψεκασμούς με κατάλληλα εγκεκριμένα μυκητοκτόνα. Οι ψεκασμοί αρχίζουν μόλις εμφανιστεί η ασθένεια και συνεχίζονται κάθε 7 - 10 μέρες όταν η προσβολή είναι μεγάλη.

 

5  Αλτερνάρια (Aletnaria sp.)

Προσβάλλει το φύλλωμα και ευνοείται από υψηλή σχετική υγρασία και μέσες προς υψηλές θερμοκρασίες (25 – 30οC). Η αλτερνάρια στη χώρα μας, τα τελευταία χρόνια τουλάχιστον, δεν αποτελεί σοβαρό πρόβλημα. Έχουν επισημανθεί προσβολές, όχι όμως σοβαρές, προς το τέλος της καλλιεργητικής περιόδου. Ο μύκητας προσβάλλει πρώτα τα χαμηλά και ηλικιωμένα φύλλα και κατόπιν τα επάνω. Τα πρώτα συμπτώματα είναι η εμφάνιση μικρών στρογγυλών κηλίδων στα φύλλα. Το κέντρο των κηλίδων νεκρώνεται και γίνεται καφέ. Γύρω από την κηλίδα υπάρχει μια ξεκάθαρη γραμμή που χωρίζει το μαύρο ιστό από τον υγιή. Επίσης εμφανίζεται ένας κίτρινος δακτύλιος γύρω από την καφέ κηλίδα. Οι κηλίδες μεγαλώνουν (έως και 3cm), με αποτέλεσμα το μεγαλύτερο μέρος του φύλλου να ξεραίνεται και να κουλουριάζει. Αυτά τα φύλλα δεν είναι πλέον εμπορεύσιμα.

 

Για την αντιμετώπιση εφαρμόζονται τα μέτρα που αναφέρονται και για το ωίδιο. Επίσης η άροση με καταστροφή των υπολειμμάτων της καλλιέργειας συντελεί στην μείωση του μολύσματος για την επόμενη χρονιά καθώς το παθογόνο διαχειμάζει στα υπολείμματα της καλλιέργειας.

 

6 Θρίπας(Thrips tabaci)

Προσβάλλει τα φύλλα και προκαλεί κηλιδώσεις μεταξύ των νεύρων. Επίσης είναι φορέας του ιού του κηλιδωτού μαρασμού της τομάτας (TSWV).

Το έντομο δραστηριοποιείται τέλη Απριλίου και μέχρι την συλλογή, έχει 6-7 γενεές το χρόνο και διαχειμάζει είτε σε υπολείμματα της καλλιέργειας, είτε στο έδαφος αλλά και σε διάφορα αυτοφυή φυτά.

 

Για την αντιμετώπιση συστήνονται τα παρακάτω:

  • Καταστροφή ζιζανίων
  • Ψεκασμός ζιζανίων με εντομοκτόνα
  • Όργωμα και καταστροφή υπολειμμάτων

 

7 Αφίδες ή μελίγκρες (Myzus persicae, M.nicotinae)

Προσβάλλουν τα φύλλα και είναι φορείς των ιώσεων Υ της πατάτας και του μωσαϊκού της αγγουριάς. Έχουν 6-8 γενεές/ έτος.

Για την αντιμετώπιση συστήνονται τα παρακάτω:

  • Όργωμα και καταστροφή υπολειμμάτων καλλιέργειας μετά την συλλογή
  • Καταστροφή ζιζανίων
  • Όχι υπερβολική αζωτούχος λίπανση μετά την μεταφύτευση
  • Έγκαιρο κορυφολόγημα

 

Οι χημικές επεμβάσεις ξεκινούν 20-25 ημέρες μετά την μεταφύτευση. Ακολουθεί άλλη μια επέμβαση μετά από 2 εβδομάδες και ίσως και 3η (σε έντονες προσβολές) μετά από 3 εβδομάδες από την δεύτερη. Οι χημική αντιμετώπιση την δεδομένη περίοδο λόγω ύπαρξης πληθυσμών ωφέλιμων εντόμων θα πρέπει να αποτελεί το έσχατο μέσο αντιμετώπισης.

 

 

8 Αλευρώδη (Bemisia tabaci)

Προσβάλλει τα φύλλα και διαχειμάζει στα υπολείμματα της καλλιέργειας. Ευνοείται από υψηλή υγρασία και όταν επικρατούν υγρές συνθήκες οι προσβολές ξεκινούν από την μεταφύτευση. Οι επεμβάσεις για τις αφίδες ελέγχουν και τον αλευρώδη και το αντίστροφο.

Για την αντιμετώπιση συστήνονται τα ίδια μέτρα όπως και με τις αφίδες.

 

 

9 Πράσινο σκουλήκι ( Heliothis armigera).

Οι προσβολές παρατηρούνται αργότερα σε σχέση με τα προηγούμενα είδη εντόμων και κυρίως κατά τους μήνες Ιούλιο (με την άνθηση) – Σεπτέμβριο από τις προνύμφες

2ης και 3ης γενεάς. Διαχειμάζει ως πούπα στο έδαφος.

 

Για την αντιμετώπιση συστήνονται τα παρακάτω:

  • Όργωμα με αναστροφή του εδάφους και καταστροφή των υπολειμμάτων της καλλιέργειας μετά το τέλος της καλλιεργητικής περιόδου. Καταστροφή διαχειμαζόντων μορφών και καταστροφή εναλλακτικών πηγών τροφής από όπου ενδέχεται να προκύψουν τα διαχειμάζωντα στάδια του εντόμου που θα αποτελέσουν πηγή μολύσματος κατά την επόμενη καλλιεργητική περίοδο
  •  Καταστροφή ζιζανίων
  • Όχι υπερβολική αζωτούχος λίπανση μετά την μεταφύτευση Οι προνύμφες προτιμούν υδαρείς και νεαρούς ιστούς για να τραφούν.
  • Έγκαιρο κορυφολόγημα
  • Χρήση παγίδων για έλεγχο του πληθυσμού του εντόμου Από τις συλλήψεις στις παγίδες μπορούμε να έχουμε μια ποιοτική εκτίμηση της έναρξης των προσβολών. Πάντως δεν υπάρχει συσχέτιση αριθμού συλλήψεων στις παγίδες και έντασης της προσβολής.
  • Οι χημικές επεμβάσεις θα πρέπει να στοχεύουν στις προνύμφες 2-3 σταδίου (έως 2 mm), καθώς είναι πιο ευάλωτες στα εντομοκτόνα. Οι συλλήψεις στις παγίδες και η πληθυσμιακή πυκνότητα των ωφέλιμων οργανισμών θα αποτελέσουν τα κριτήρια για το αν θα πρέπει να γίνει χημική επέμβαση Πάντως σε περίπτωση που αποφασιστεί χημική επέμβαση απαιτούνται κατά κανόνα 3 ψεκασμοί σε διάστημα 10 ημερών μεταξύ τους και με εντομοκτόνο που θα έχει διαφορετικό τρόπο δράσης κάθε φορά για την αποφυγή κινδύνου ανάπτυξης ανθεκτικότητας.

 

 

10 Νηματώδεις καπνού (Meloidogyne sp., Heterodera sp., Trichodorus sp.).

Προσβάλλουν το υπόγειο τμήμα των φυτών (ρίζες) που δημιουργούν χαρακτηριστικά εξογκώματα. Τα φυτά εμφανίζουν καθυστερημένη ανάπτυξη. Επίσης οι νηματώδεις προκαλούν και έμμεσες ζημιές στα καπνόφυτα καθώς είναι φορείς του ιού κροταλίσματος του καπνού (TRV).

 

Για την αντιμετώπιση συστήνονται να παρακάτω:

  • Μεταφύτευση υγιών φυταρίων
  • Βαθειά άροση του αγρού μετά το πέρας της καλλιέργειας
  • Καταστροφή υπολειμμάτων της καλλιέργειας
  • Έλεγχος ζιζανίων κυρίως σολανωδών
  • Ανθεκτικές ποικιλίες
  • Ορθολογική άρδευση
  • 3ετής αμειψισπορά με σιτηρά.
  • Επεμβάσεις με χημικά μέσα

 

Oι παρακάτω ιώσεις μεταφέρονται με ζωικούς οργανισμούς στον καπνό:

Ιός του κηλιδωτού μαρασμού της τομάτας (TSWV) / θρίπας

Ιός Υ της πατάτας (YPV) /αφίδες

Ιός μωσαϊκού της αγγουριάς (CMV) /αφίδες

Ιός μωσαϊκού της μηδικής (AMV) / αφίδες

Ιός κροταλίσματος του καπνού (TRV) / νηματώδεις

Η αντιμετώπιση των ζωικών εχθρών φορέων (όπως έχει αναφερθεί προηγουμένως) αποτελεί και τρόπο αντιμετώπισης των αντίστοιχων ιώσεων.

Προσβολές από τον ιό του μωσαϊκού του καπνού (TMV)

O ιός παραμένει στο έδαφος στις ρίζες των φυτών και μεταδίδεται με μηχανικό τρόπο και κυρίως με τα χέρια.

 

Για την αντιμετώπιση συστήνονται τα παρακάτω:

  • Χρήση ανθεκτικών ποικιλιών
  • Αποφυγή επανασποράς προσβεβλημένων καπνοσπορείων για 2 χρόνια.
  • Υγιή φυτάρια κατά την μεταφύτευση
  • 3 ετής αμειψισπορά με σιτηρά.
  • Καταστροφή στελεχών και ριζών με όργωμα σε αγρό / σπορείο μετά το πέρας συλλογής /μεταφύτευσης.
  • Καταστροφή αγριοντοματιάς στον αγρό
  • Να μην γίνονται εργασίες στον αγρό αμέσως μετά από πότισμα ή βροχή.
  • Απολύμανση εργαλείων κορυφολογήματος και βλαστολογήματος
  • Τήρηση κανόνων υγιεινής (πλύσιμο χεριών με νερό και σαπούνι) των εργατών που ήρθαν σε επαφή με μολυσμένα φυτά.
  • Απαγορεύεται το κάπνισμα κατά την εκτέλεση εργασιών σε σπορεία / αγρό.

 

11 Ζιζάνια

 

Τα ζιζάνια που κυρίως συναντώνται στα καπνοχώραφα είναι:

 

ΠΛΑΤΥΦΥΛΛΑ: Αγριομελιτζάνα, Τριβόλι, Γλιστρίδα ή αντράκλα, Αγριοντοματιά

ΑΓΡΟΣΤΩΔΗ: Βέλιουρας,Σετάρια, Μουχρίτσα,Αγριάδα

Κύπερη, Κουσκούτα, Οροβάγχη (Λύκος)

 

 

Για την αντιμετώπιση των ζιζανίων στο σπορείο πρέπει

  • Να αποφεύγεται η εγκατάσταση καπνοσπορείων σε θέσεις που υπάρχουν πολλά και δυσκολο-εξόντωτα ζιζάνια.
  • Να εφαρμόζεται η ηλιοθέρμανση (χρησιμοποίηση ηλιακής ενέργειας και πλαστικού) κυρίως για την οροβάγχη

 

Για την αντιμετώπιση των ζιζανίων στον αγρό  πρέπει  πριν την εγκατάσταση της φυτείας στον αγρό να τηρούνται αρχείων σχετικά με τα είδη των ζιζανίων που υπάρχουν στον αγρό, την παρακολούθηση των πληθυσμών τους και την αποτελεσματικότητα των μεθόδων αντιμετώπισης των ζιζανίων για την πιο αποτελεσματική διαχείριση των ζιζανίων.  Πρέπει να αποφεύγεται η εγκατάσταση φυτείας σε θέσεις που υπάρχουν πολλά και δυσκολο- εξόντωτα ζιζάνια.

 

Μετά την εγκατάσταση της φυτείας στον αγρό, κρίσιμη περίοδος που ο αγρός πρέπει να μείνει «καθαρός» από ζιζάνια είναι 3 -6 εβδομάδες μετά τη μεταφύτευση στα καπνά Virginia και Burley και 4 -5 στα Ανατολικά. Τα ζιζάνια μπορούν να αντιμετωπιστούν με μηχανικά μέσα (φρεζάρισμα) ή με καθυστέρηση της πρώτης άρδευσης.

 

Η χημική καταπολέμηση πρέπει να εφαρμόζεται μόνο σε περιπτώσεις έντονης παρουσίας ζιζανίων στο σπορείο ή στον αγρό και μόνο με εγκεκριμένα ζιζανιοκτόνα.

 

 

 

Υπεύθυνη Επικοινωνίας

Δρ. Τσαλίκη Ελένη
Εντεταλμένη Ερευνήτρια

Χημεία & Τεχνολογία Βιομηχανικών Φυτών
Θεσσαλονίκη, Τ.Κ. 570 01 
Τηλ. +302310471544 (εσωτερικό 106) 
Fax +302310473024

e-mail: tsaliki@ipgrb.gr

Υπεύθυνος Επικοινωνίας

Δρ. Καλύβας Απόστολος 
Εντεταλμένος Ερευνητής

Γενετική Βελτίωση Καλλιεργούμενων Φυτών
Θεσσαλονίκη, Τ.Κ. 570 01 
Τηλ. +302310471544 (εσωτερικό 107)
Fax +302310473024

e-mail: kalyvas@ipgrb.gr