Α. Επιλογή ποικιλίας – σπορείο

 

Η επιλογή της ποικιλίας εξαρτάται από τη περιοχή καλλιέργειας, τα αγρονομικά χαρακτηριστικά της ποικιλίας και τη δυνατότητα διάθεσης του τελικού παραγόμενου προϊόντος

 

Το σπορείο πρέπει να εγκατασταθεί σε γόνιμο και ελαφρύ έδαφος, σε μέρος που μπορεί να παρακολουθείται συχνά, έχει νερό, είναι απαλλαγμένο από αρρώστιες και πρέπει να αλλάζει κάθε χρόνο. Κοντά στο σπορείο δε πρέπει να φυτεύονται λαχανικά όπως τομάτες, μελιτζάνες, πιπεριές, κρεμμύδια, σκόρδα και πατάτες γιατί μεταδίδουν ασθένειες.

Η προετοιμασία του σπορείου αρχίζει κάνοντας ένα βαθύ όργωμα συνήθως μετά το μήνα Αύγουστο και ένα λιγότερο βαθύ το Δεκέμβριο. Ακολουθεί ψιλοχωματισμός με δισκοβάρνα και φρέζα (τέλη Ιανουαρίου – αρχές Φεβρουαρίου).

Μέχρι τα μέσα Μαρτίου γίνεται το σήκωμα σαμαριών, η ισοπέδωση τους, η λίπανση κατόπιν εδαφολογικής ανάλυσης και πάτημα με κύλινδρο.

Το πλάτος των σπορείων είναι συνήθως 1m, ύψος 15-20cm πάνω από το έδαφος και το μήκος τους, τόσο ώστε να διευκολύνονται οι καλλιεργητικές εργασίες και ο αερισμός.

Η σπορά γίνεται με πιστοποιημένο και όχι γενετικά τροποποιημένο σπόρο σε θερμοκρασία τουλάχιστο 13οC σε ποσότητα μέχρι 10g/στρέμμα για τα ανατολικού τύπου και 2g/στρέμμα για τα δυτικού τύπου καπνά.

Αμέσως μετά τη σπορά, γίνεται σκέπασμα με ελαφρύ στρώμα τύρφης ή απολυμασμένης και κοσκινισμένης κοπριάς και εφαρμόζεται ένα εγκεκριμένο ζιζανιοκτόνο.

Στο σπορείο η άρδευση γίνεται καθημερινά έως ότου φυτρώσουν οι σπόροι. Η ποσότητα του νερού πρέπει να είναι αρκετή για να κρατάει το σπορείο υγρό (όχι πλημμυρισμένο). Μετά το  φύτρωμα τα  ποτίσματα μπορούν να αραιώσουν, ανάλογα φυσικά με τις καιρικές συνθήκες και ξεβοτανίζουμε τα όποια ζιζάνια εμφανιστούν. Μόλις γίνει το σταύρωμα των φύλλων ψεκάζουμε με εγκεκριμένα εντομοκτόνα και μυκητοκτόνα.

 

Από τη σπορά έως τη μεταφύτευση απαιτούνται συνήθως 55-60 ημέρες.

 

 

Β. Αγρός μεταφύτευσης Έδαφος – Λίπανση – Άρδευση

Στο χωράφι που θα γίνει η εγκατάσταση του σπορείου και η μεταφύτευση θα πρέπει να γίνει εδαφολογική ανάλυση και κατά τη λίπανση να ληφθεί υπόψη η υπάρχουσα κατάσταση του.

Το χωράφι θα πρέπει να έχει πρώτα οργωθεί, ψιλοχωματιστεί και φρεζαριστεί. Η λίπανση εφαρμόζεται 1-10 ημέρες πριν τη φυτεία.

Για τα ανατολικά καπνά συνίσταται βασική λίπανση με 1 έως 2 μονάδες αζώτου, 4 έως 6 μονάδες φωσφόρου και 8 έως 12 μονάδες καλίου, ενώ δε προτείνεται η επιφανειακή λίπανση γιατί υποβαθμίζει την ποιότητα του τελικού προϊόντος.

Για τα δυτικού τύπου Βιρτζίνια συνίσταται βασική λίπανση με 3-7 μονάδες αζώτου, 8-14 μονάδες φωσφόρου και 15-22 μονάδες καλίου. Εφόσον κρίνεται απαραίτητη, συνίσταται επιφανειακή με 2-3 μονάδες αζώτου.

Για τα δυτικού τύπου Μπέρλευ συνίσταται βασική λίπανση με 10 - 14 μονάδες αζώτου, 12-16 μονάδες φωσφόρου και 20-35 μονάδες καλίου. Συνίσταται επιφανειακή λίπανση με 4-6 μονάδες αζώτου σε δύο δόσεις κατά το πρώτο και δεύτερο σκάλισμα.

 

 

Γ. Μεταφύτευση

Περίπου 15 ημέρες πριν τη μεταφύτευση προετοιμάζουμε τα φυτά αφήνοντας τα ελαφρώς να διψάσουν (για να σκληραγωγηθούν) και να μην υποστούν μεταφυτευτικό σοκ.

Πριν τη μεταφύτευση ποτίζουμε καλά ώστε να μη κόβονται οι ρίζες των φυτών. Η μεταφύτευση γίνεται είτε με το χέρι είτε με φυτευτική μηχανή. Κατά τη μεταφύτευση ποτίζουμε με νερό που περιέχει εντομοκτόνο και μυκητοκτόνο.

 

Δ. Παρακολούθηση αγρού

Ελέγχουμε συχνά τη καλλιέργεια, γίνονται τα απαραίτητα σκαλίσματα για την απομάκρυνση των ζιζανίων και συγχρόνως στηρίζουμε το φυτό με χώμα. Σε περίπτωση εκτεταμένων προσβολών από ασθένειες χρησιμοποιούμε εγκεκριμένα προϊόντα φυτοπροστασίας.

 

 

Ε. Συλλογή

Η συλλογή ή «σπάσιμο» γίνεται με το χέρι. Κάθε φορά που γίνεται συλλογή κόβονται, σπάζονται 2-5 φύλλα ανάλογα με το βαθμό ωρίμανσής τους κυρίως. Τα 2-3 φύλλα της βάσης πρέπει να απορρίπτονται γιατί είναι χαμηλής ποιότητας. Χρονικά η συλλογή τοποθετείται από τα μέσα Ιουνίου έως τα μέσα Αυγούστου στα νότια της χώρας, μέσα Ιουλίου έως τέλος Σεπτεμβρίου στις βόρειες περιοχές. Τα φύλλα πρέπει να είναι ώριμα σε κατάλληλο μέγεθος και χημική σύσταση (ώστε με κανονική αποξήρανση το ξηρό φύλλο να έχει τις επιθυμητές ιδιότητες). Πρώτα ωριμάζουν τα φύλλα της βάσης και σταδιακά τα παραπάνω προς την κορυφή. Το χρώμα των φύλλων από πράσινο γίνεται ανοιχτοπράσινο ή κιτρινοπράσινο- κίτρινο ή κιτρινολεμονί αναλόγως την ποικιλία. Η αλλαγή αυτή στο χρωματισμό εμφανίζεται είτε σε όλη την επιφάνεια του φύλλου είτε κατά κηλίδες ή στην περίμετρο ή στην κορυφή. Άλλα μακροσκοπικά γνωρίσματα ωρίμανσης του φύλλου είναι η λεπτή αδενώδης τρίχωση (χνούδι), που εμφανίζεται στην επιφάνεια του φύλλου, καθώς και η σχετικά εύκολη απόσπασή του από το στέλεχος με ελαφρά από πάνω πίεση του μίσχου.

 

Τα φύλλα τα οποία συλλέγονται  πρέπει να είναι ακέραια, χωρίς τραυματισμούς, καθαρά, χωρίς ξένες ύλες και χώμα. Καταλληλότερες ώρες συλλογής είναι οι πρωινές έως τις 10-11 και απογευματινές εφόσον υπάρχει διαθέσιμος χρόνος και οι καιρικές συνθήκες (συννεφιά, όχι υψηλές θερμοκρασίες) το επιτρέπουν.

 

Πρέπει να αποφεύγονται οι ψεκασμοί 5-7 ημέρες νωρίτερα της συλλογής, ώστε να μην υπάρχουν υπολείμματα γεωργικών φαρμάκων σε μη αποδεκτά επίπεδα.

 

Αμέσως μετά το τέλος της συλλογής καταστρέφονται τα καπνοστελέχη με φρέζα ή όργωμα για να μην επιτραπεί η παραμονή εχθρών και ασθενειών στο χωράφι.

 

 

ΣΤ. Αρμάθιασμα -Αποξήρανση - Συσκευασία

 

Στα ανατολικά τύπου καπνά το αρμάθιασμα γίνεται με το χέρι ή με διατρητικές μηχανές ενώ στα καπνά Βιρτζίνια δεν γίνεται αρμάθιασμα. Τα φύλλα τοποθετούνται σε κασέτα στο χωράφι ή στους φούρνους. Τοποθετούνται φύλλα με τον ίδιο βαθμό ωρίμανσης, της ίδιας ποικιλίας, του ίδιου χεριού και από το ίδιο χωράφι, μαζεμένα την ίδια μέρα.

 

Η αποξήρανση παίζει μεγάλο ρόλο στην τελική ποιότητα του φύλλου καπνού γιατί συμβαίνουν χημικές και φυσικές μεταβολές και μετατροπές πολλών ουσιών μέσα στο φύλλο κάτω από ορισμένες συνθήκες θερμοκρασίας, υγρασίας και αερισμού που είναι απολύτως απαραίτητες για μια καλή ποιότητα καπνού, χρήσιμου στην καπνοβιομηχανία και αποδεκτού από τον καπνιστή. Για διαφορετικούς τύπους καπνού χρησιμοποιούνται διαφορετικοί τρόποι αποξήρανσης, όπως προαναφέρθηκε. Κατά την αποξήρανση τα φύλλα χάνουν σταδιακά υγρασία και καθώς μαραίνονται το χρώμα τους γίνεται κίτρινο με την εμφάνιση ανοιχτόχρωμων χρωστικών, εξαιτίας της καταστροφής της χλωροφύλλης. Το έλασμα των φύλλων αφυδατώνεται και παράλληλα νεκρώνονται τα κύτταρα. Σταθεροποιείται το κίτρινο χρώμα, το οποίο οφείλεται στη ξανθοφύλλη και τις φλαβόνες του καπνού.

Όταν τα φύλλα αποξηρανθούν, ο αγρότης τα ταξινομεί ανάλογα με την ποιότητα και τη θέση τους στο στέλεχος του καπνού. Στη συνέχεια, τα φύλλα συσκευάζονται σε δέματα και είναι έτοιμα για αποστολή. Τα δέματα καπνού μεταφέρονται σε ένα σταθμό αγοράς όπου αξιολογούνται και στη συνέχεια εμπορεύεται.

Υπεύθυνη Επικοινωνίας

Δρ. Τσαλίκη Ελένη
Εντεταλμένη Ερευνήτρια

Χημεία & Τεχνολογία Βιομηχανικών Φυτών
Θεσσαλονίκη, Τ.Κ. 570 01 
Τηλ. +302310471544 (εσωτερικό 106) 
Fax +302310473024

e-mail: tsaliki@ipgrb.gr

Υπεύθυνος Επικοινωνίας

Δρ. Καλύβας Απόστολος 
Εντεταλμένος Ερευνητής

Γενετική Βελτίωση Καλλιεργούμενων Φυτών
Θεσσαλονίκη, Τ.Κ. 570 01 
Τηλ. +302310471544 (εσωτερικό 107)
Fax +302310473024

e-mail: kalyvas@ipgrb.gr