Πολλοί γεωργοί προτιμούν για την καλλιέργεια του ρυζιού σπόρο της σποροπαραγωγής ή σπόρο παραγωγών άλλων περιοχών και να μη χρησιμοποιούν δικό τους, επειδή πιστεύουν ότι αυτός εκφυλίζεται. Αυτό δεν αποτελεί ούτε νέο φαινόμενο αλλά ούτε και αποκλειστικά Ελληνικό.

Στη βιβλιογραφία γίνεται πολλές φορές χρήση του όρου "εκφυλισμός" μόνο για φυτά που πολλαπλασιάζονται αγενώς, δηλαδή με κονδύλους, εμβόλια μοσχεύματα και βολβούς. Αντίθετα, για φυτά που πολλαπλασιάζονται εγγενώς δηλαδή με σπόρους και ειδικότερα για σπόρους αυτογονιμοποιούμενων φυτών, όπως είναι τα περισσότερα από τα καλλιεργούμενα σιτηρά μεταξύ των οποίων και το ρύζι πουθενά δεν χρησιμοποιείται ο όρος εκφυλισμός αλλά ο όρος υποβάθμιση. 'Αλλοι ερευνητές ομιλούν μόνο για αναμίξεις σπόρων διαφορετικών ποικιλιών.

 

Ενώ όμως δεν υπάρχει θέμα εκφυλισμού των ποικιλιών των αυτογονιμοποιούμενων φυτών, είναι γνωστό σ' όλους ότι ο αναπολλαπλασιασμός των σπόρων τους χωρίς φροντίδες οδηγεί με την πάροδο του χρόνου στη μείωση της παραγωγικότητάς τους εξ αιτίας της διατάραξης της σταθερότητάς τους. Οι λόγοι που δημιουργούν αποκλίσεις σε μια ποικιλία από τον σταθερό τύπο της και επιφέρουν επομένως ανομοιογένεια κάποιου βαθμού σ' αυτήν είναι οι παρακάτω:

1. Φυσικές μεταλλάξεις. Αυτές στα φυτά ρυζιού δεν ξεπερνούν το 1%. Μεταλλαγμένα χαρακτηριστικά που έχουν επισημανθεί είναι πολλά αδέλφια, μικροφυλλία, όψιμη άνθηση, νανισμός, μερική στειρότητα, πλήρης στειρότητα.

2. Φυσικές διασταυρώσεις. Για τα φυτά ρυζιού αυτές συνήθως δεν συμβαίνουν σε ποσοστό μεγαλύτερο από 1%, το μέγεθος του οποίου σχετίζεται με την ποικιλία και τις κλιματικές συνθήκες.

3. Διασπάσεις λόγω κυτολογικών ανωμαλιών. Τύποι με αποκλίσεις από το χρωμοσωμικό αριθμό συμβαίνουν συχνά στα φυτά ρυζιού, η συχνότητά τους δε σχετίζεται με ακραίες και ξαφνικές μεταβολές θερμοκρασιών οι οποίες πολλές φορές συμβαίνουν όταν τα ρυζόφυτα βρίσκονται στη φάση της μείωσης.

4. Αναμείξεις σπόρων διαφορετικών ποικιλιών κατά τη σπορά, θεριζοαλωνισμό, μεταφορά, σποροκαθαρισμό και αποθήκευση.

5. Ασθένειες οι οποίες μεταδίδονται με τον σπόρο.

Για την αποφυγή της υποβάθμισης των σπόρων του ρυζιού που οφείλεται στους παραπάνω λόγους γίνεται κατά τον καλλιεργητικό έλεγχο στον αγρό, γενοτυπικός καθαρισμός

Σχήμα 1. Στάδια σποροπαραγωγής ρυζιού

  ryzi sporo sx1  

Στον πίνακα 1 φαίνεται το βάρος σπορομερίδων και δειγμάτων κατά κατηγορία σπόρου ρυζιού, στον πίνακα 2 η ποικιλιακή καθαρότητα, ελάχιστη βλαστική ικανότητα, ελάχιστη ειδική καθαρότητα και ο επιτρεπόμενος αριθμός σπόρων άλλων φυτών και ζιζανίων κατά κατηγορία σπόρου ρυζιού και τέλος στον πίνακα 3 η ποικιλιακή καθαρότητα και ο επιτρεπόμενος αριθμός φυτών κόκκινου ρυζιού στην καλλιέργεια ρυζιού κατά κατηγορία σπόρου.

 

Πίνακας 1. Βάρος σπορομερίδων και δειγμάτων κατά κατηγορία σπόρου ρυζιού.
Κατηγορία σπόρου Ανώτατο βάρος σπορομερίδας τόνοι Ελάχιστο βάρος δείγματος σπορομερίδας Βάρος δείγματος για εκτίμηση του αριθμού των ζιζανίων g Βάρος δείγματος για ανάλυση καθαρότητας ISTA g
Βασικός 25 500 500 40
Πιστοποιημένος Α Αναπ/γής 25 500 500 40
Πιστοποιημένος Β Αναπ/γής 25 500 500 40


ΦΕΚ 488/Β/14-7-1988

Πίνακας 2. Ποικιλιακή καθαρότητα, ελάχιστη βλαστική ικανότητα, ελάχιστη ειδική καθαρότητα και επιτρεπόμενος αριθμός σπόρων άλλων φυτών και ζιζανίων κατά κατηγορία σπόρου ρυζιού.
Κατηγορία σπόρου Ποικιλιακή καθαρότητα Ελάχιστη βλαστική ικανότητα (% των καθαρών σπόρων σποράς) Ελάχιστη ειδική καθαρότητα (% του βάρους) Άλλα είδη φυτών σπόροι Κόκκινο ρύζι σπόροι Μουχρίτσα σπόροι
Βασικός 99,9 80 98 4 1 1
Πιστοποιημένος Α Αναπ/γής 99,7 80 98 10 3 3
Πιστοποιημένος Β Αναπ/γής 99 80 98 15 5 3


ΦΕΚ 488/Β/14-7-1988

Πίνακας 3. Ποικιλιακή καθαρότητα και επιτρεπόμενος αριθμός φυτών κόκκινου ρυζιού στην καλλιέργεια ρυζιού κατά κατηγορία σπόρου
Κατηγορία σπόρου Ποικιλιακή καθαρότητα % Αριθμός στελεχών κόκκινου ρυζιού
Βασικός 99,9 0
Πιστοποιημένος Α Αναπ/γής 99,7 1/50m2
Πιστοποιημένος Β Αναπ/γής 99,0 1/50m2

ΦΕΚ 488/Β/14-7-1988

Για μια επιτυχημένη σποροπαραγωγή πρέπει να προσεχθούν τα παρακάτω:

1. Το έδαφος του αγρού να είναι πολύ καλά ισοπεδωμένο με πολύ καλά κατασκευασμένα αναχώματα.

2. Ο αγρός να βρίσκεται σε περιοχή ορυζώνων στην οποία να υπάρχει δίκτυο άρδευσης και στράγγισης.

3. O αγρός να μην έχει καλλιεργηθεί με ρύζι τα δύο προηγούμενα έτη. Επίσης, η σποροπαραγόμενη ποικιλία μπορεί να είναι ίδια με την καλλιεργηθείσα το προηγούμενο έτος, εφόσον όμως για τη σπορά της είχε χρησιμοποιηθεί σπόρος σποροπαραγωγής.

4. Να αποκλείονται από τη σποροπαραγωγή αγροί οι οποίοι αποδεδειγμένα είχαν προσβληθεί κατά το προηγούμενο έτος από την ασθένεια Πυρικουλάρια.

5. Να γίνεται πολύ καλός καθαρισμός της σπαρτικής μηχανής πριν από τη σπορά.

6. Οι γειτονικοί αγροί να είναι σπαρμένοι με την ίδια ποικιλία ρυζιού.

7. Η ποσότητα σπόρου που θα σπαρεί να κυμαίνεται μεταξύ 18-24 kg/στρέμμα ανάλογα με το μέγεθος του κόκκου και τον τύπο του ρυζιού.

8. Να γίνεται επιμελημένη καταπολέμηση των ζιζανίων με χρήση κατάλληλων ζιζανιοκτόνων και στον κατάλληλο χρόνο.

9. Να αποφεύγεται πολύ πρώιμη ή όψιμη σπορά.

10. Η συγκομιδή να γίνεται μετά από σχολαστικό καθάρισμα της θεριζοαλωνιστικής μηχανής.

11. Ο συγκομιζόμενος σπόρος να είναι ώριμος, με περιεχόμενη υγρασία κάτω από 18%, ποσοστό φυτρωτικής ικανότητας τουλάχιστον 90% και να διατηρείται σε υγρασία κάτω από 14% για να είναι βιώσιμος.

12. Ο καθαρισμός του σπόρου να αποβλέπει όχι μόνο στην απομάκρυνση των ξένων υλών και σπόρων ζιζανίων αλλά και των αποφλοιωμένων κόκκων διότι οι τελευταίοι είναι στόχος προσβολής μυκήτων.

13. Ελάχιστη έκταση καλλιέργειας κατά ποικιλία, 20 στρέμματα.

14. Να υπάρχει δυνατότητα εξεύρεσης επαρκών εκτάσεων για την εφαρμογή της απαραίτητης αμειψισποράς.