ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΣ ΒΟΤΑΝΙΚΟΣ ΚΗΠΟΣ ΚΡΟΥΣΣΙΩΝ
www.bbgk.gr



Ο Βαλκανικός Βοτανικός Κήπος Κρουσσίων (ΒΒΚΚ) υπάγεται στο Ινστιτούτο Γενετικής Βελτίωσης και Φυτογενετικών Πόρων (ΙΓΒ & ΦΠ) που ανήκει στον Ελληνικό Γεωργικό Οργανισμό – Δήμητρα (ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ).
Eίναι από τους νεότερους κήπους της Ευρώπης καθώς εγκαινιάστηκε το 2001. Χρηματοδοτήθηκε από την Κοινοτική Πρωτοβουλία INTERREG II – Εξωτερικά Σύνορα και από Εθνικούς Πόρους.  Είναι μέλος του «Διεθνούς Δικτύου Βοτανικών Κήπων» (Botanic Gardens Conservation International, BGCI) και του «Δικτύου Ελληνικών Βοτανικών Κήπων». Σκοπός του τελευταίου είναι να διευκολύνει τη συνεργασία μεταξύ των μελών της, να προσδιοριστεί ο ρόλος και η αποστολή των Βοτανικών Κήπων αλλά και να αποτελέσει η ίδια η ένωση στρατηγικό μέσο ανάπτυξης το οποίο θα συμβάλει στην εναρμόνιση των επιδιώξεων των Κήπων, πάντα με σεβασμό στη νομοθεσία περί προστατευομένων φυτών και στις διεθνείς συμβάσεις.
·      Που βρίσκεται;
Ο ΒΒΚΚ βρίσκεται στην Ποντοκερασιά του Νομού Κιλκίς, 70 Km από την Θεσσαλονίκη, μέσα σε φυλλοβόλα δρυοδάση του Μαυροβουνίου, της οροσειράς των  Κρουσσίων σε 600 m υψόμετρο.
O BBKK αναπτύσσεται σε 310 στρέμματα, από τα οποία τα 150 είναι καλυμμένα με φυσικό δρυοδάσος στο οποίο διατηρούνται επί τόπου (in situ) αυτοφυείς πληθυσμοί από εκατοντάδες φυτικά taxa (είδη και υποείδη), μεταξύ των οποίων και αξιοσημείωτοι πληθυσμοί από τουλάχιστον 8 διαφορετικά είδη ορχεοειδών. Στα υπόλοιπα 160 στρέμματα διατηρούνται εκτός τόπου (ex situ) είδη της ελληνικής χλωρίδας (> 90 taxa, από > 150 κωδικούς) μεταξύ των οποίων σπάνια και ενδημικά είδη.
Στους χώρους του ΒΒΚΚ υπάρχει πολυλειτουργικό κτήριο υποδοχής με περιοδικές και μόνιμες εκθέσεις, μικρός ξενώνας, τεχνητοί καταρράκτες και υδατορροές, κιόσκια, μικρές τεχνητές λίμνες, μονοπάτια περιήγησης, ξύλινα τραπεζοκαθίσματα και παρατηρητήριο.
 
·      Στόχοι και στρατηγική
Στόχοι του ΒΒΚΚ είναι:
·       η διεξαγωγή εφαρμοσμένης έρευνας,
·       η διάχυση των αποτελεσμάτων της εφαρμοσμένης έρευνας,
·       η αξιοποίηση του εθνικού φυσικού πλούτου της χώρας μας.
Ο ΒΒΚΚ έχει αναπτύξει μια πρωτοποριακή στρατηγική και έχει υιοθετήσει έξι αυτόνομες και ταυτόχρονα αλληλοσυμπληρούμενες πολιτικές, οι οποίες είναι:
1)    Διατήρηση μόνον των αυτόχθονων φυτών,
2)    Διατήρηση-προστασία πρωτίστως των Σημαντικών Φυτικών Ειδών (σπάνια, κινδυνεύοντα, τρωτά, τοπικά, ελληνικά ή βαλκανικά ενδημικά, taxa που προστατεύονται από την εθνική ή τη διεθνή νομοθεσία, ή περιλαμβάνονται σε καταλόγους προστατευμένων ειδών) και δευτερευόντως των αρωματικών-φαρμακευτικών φυτών και των αυτοφυών με καλλωπιστική αξία,
3)    Πλήρης τεκμηρίωση των φυτικών συλλογών,
4)    Πολλαπλασιασμός κατά προτεραιότητα των σημαντικών ειδών,
5)    Συνδυασμένη in situ και ex situ διατήρηση,
6)    Ευαισθητοποίηση για την ποικιλότητα αυτοφυών φυτών.

Links
http://journals.rbge.org.uk/index.php/rbgesib/article/view/33
http://www.globalsciencebooks.info/Books/images/FOPBVolume5Outline.pdf

·      Ζώνες προστασίας στην ευρύτερη περιοχή
Η περιοχή στην οποία βρίσκεται ο ΒΒΚΚ ανήκει σε μια ζώνη προστατευόμενων περιοχών που περιλαμβάνονται στο Δίκτυο Προστατευόμενων περιοχών ΦΥΣΗ 2000 (Natura 2000). Στις περιοχές αυτές προστατεύονται οι τύποι οικοτόπων καθώς και τα φυτά και ζώα κοινοτικού ενδιαφέροντος, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Οδηγία 92/43/ΕΟΚ.
Συγκεκριμένα στην ευρύτερη περιοχή του ΒΒΚΚ οι περιοχές που εντάχθηκαν στο δίκτυο ΦΥΣΗ 2000 είναι:

·      Τεχνητή Λίμνη Κερκίνη – Όρος Κρούσσια (GR1260008),
·      Λίμνη Κερκίνη - Κρούσσια - Κορυφές Όρους Μπέλλες – Άγγιστρο – Χαρωπό (GR1260001),
·      Λίμνη Πικρολίμνη- Ξυλοκερατιά (GR1230004),
·      Υδροχαρές Δάσος Μουριών (GR1230002),
·      Λίμνη Δοϊράνη (GR1230003).
 
Πρέπει να σημειωθεί ότι η περιοχή της Κερκίνης αποτελεί το Εθνικό Πάρκο Υγροτόπου Κερκίνης (ΦΕΚ 98/ΤΑΑΠΘi/8.9.06) και το Υδροχαρές δάσος Μουριών αποτελεί Διατηρητέο Μνημείο της Φύσης (ΝΔ 996/71).

Links
http://www.ypeka.gr/

·      Προέλευση φυτών
Τα φυτά που φιλοξενούνται στο ΒΒΚΚ είναι αποκλειστικά αυτόχθονα  φυτικά είδη και υποείδη της Ελλάδας και απαντούν σε νησιά, απόκρημνες κορυφές βουνών, σε δάση, σε πετρώδεις πλαγιές και λειμώνες, σε κοιλάδες, σε παραλίες ή σε όχθες ποταμών και λιμνών της επικράτειας. Επίσης φιλοξενούνται και αυτόχθονα φυτά άλλων Βαλκανικών χωρών. Συνολικά διατηρούνται εκτός τόπου (ex situ) περισσότερα από 90 taxa (είδη και υποείδη) της ελληνικής χλωρίδας που αντιστοιχούν σε περισσότερους από 150 κωδικούς.
Όλα τα φυτά συλλέχθηκαν από το φυσικό περιβάλλον. Μετά από έρευνα, πολλαπλασιάστηκαν και διατηρούνται σε μητρικές φυτείες στο Εργαστήριο Προστασίας και Αξιοποίησης Αυτοφυών και Ανθοκομικών Ειδών του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ (Θέρμη, Ν. Θεσσαλονίκης) ως πολύτιμος φυτογενετικός πόρος.
 
·      Ενότητες παρουσίασης φυτών
Τα αυτόχθονα φυτά προστατεύονται εκτός τόπου στον ΒΒΚΚ και παρουσιάζονται σε ειδικά σχεδιασμένες θεματικές ενότητες οι οποίες εξυπηρετούν επιστημονικούς, ερευνητικούς και εκπαιδευτικούς σκοπούς. Οι ενότητες αυτές είναι:

      i.         Κήπος των Αισθήσεων
Ο χώρος του Κήπου των Αισθήσεων, έκτασης 10 στρεμμάτων (1 ha). Οριοθετείται από την υπόλοιπη περιοχή με ξύλινο φράκτη, διαθέτει δύο κύριες εισόδους, χώρο στάθμευσης 30 οχημάτων, διώροφο κτήριο πληροφόρησης ~400 m2 και ειδικά διαμορφωμένους χώρους φυτεύσεων με αναβαθμίδες και πρανή, τα οποία αρδεύονται. Επιπρόσθετα, ο χώρος του Κήπου των Αισθήσεων, χρησιμοποιώντας ως ερέθισμα γνωστά φυτά στον άνθρωπο ή φυτά συνδεδεμένα με την παράδοση, λειτουργεί ως «Πύλη Εισόδου» προς τον δεύτερο εκθεσιακό χώρο – το Βαλκανικό Βοτανικό Κήπο Κρουσσίων.
Τα διαφορετικά είδη φυτών που εμφανίζονται στον Κήπο των Αισθήσεων συνιστούν ένα ζωντανό μουσειακό έκθεμα και οργανώθηκαν σε διαφορετικές θεματικές ενότητες ανάλογα με τη χρήση τους από τον άνθρωπο με παραδοσιακό τρόπο ή μέσα από την εφαρμογή των αποτελεσμάτων της επιστημονικής έρευνας. Η χωροδιάταξη των ενοτήτων εξυπηρετεί εκπαιδευτικές και αισθητικές λειτουργίες. Οι φυτικοί οργανισμοί που παρουσιάζονται στις θεματικές ενότητες έχουν συλλεχθεί από το φυσικό τους περιβάλλον ως αυτοφυή μεμονωμένα άτομα και έχουν αναπαραχθεί στις ειδικές εγκαταστάσεις του ΕΠΑΑΑΕ.
Οι ενότητες που μπορεί να δει ο επισκέπτης είναι:
1.     Καλλωπιστικά παρτέρια
2.     Αρωματικά φυτά της οικογένειας Labiatae (Χειλανθή)
3.     Πολυετή ποώδη
4.     Αρωματικά φυτά διαφόρων οικογενειών
5.     Υγρόφιλα φυτά
6.     Καταρράκτης- Τεχνητή λίμνη
7.     Βολβώδη
8.     Πετρόκηπος
9.     Βραχόκηπος
10.  Κέντρο Πληροφόρησης
11.  Εκπαιδευτικός ποόκηπος
12.  Οσμές και μορφές του «θυμαριού»
13.  Οπωρώνας
14.  Ποιο είναι το «φασκόμηλο»
15.  Φαρμακευτικός κήπος (Hortus officinarum)
16.  Είναι τα φυτά «αθώα»;
17.  Άστο να γίνει («Laissez faire»)
18.  Αργυρόχρωμος κήπος
19.  Παραθαλάσσιος κήπος
20.  Λευκοί Κρίνοι (Κρίνοι της Παναγιάς)
 
     ii.         Βαλκανικός Βοτανικός Κήπος Κρουσσίων
Ο Βαλκανικός Βοτανικός Κήπος Κρουσσίων (ΒΒΚΚ) συνδέεται με τον Κήπο των Αισθήσεων μέσω δύο κεντρικών μονοπατιών περιήγησης αλλά και με ασφαλτοστρωμένο δρόμο για πρόσβαση οχημάτων. Τα διαφορετικά είδη φυτών που παρουσιάζονται στο ΒΒΚΚ συνιστούν ένα ζωντανό μουσειακό έκθεμα και οργανώθηκαν σε διαφορετικές ενότητες, οι οποίες σχετίζονται με τις οικολογικές προτιμήσεις και την παρουσία των φυτών στο φυσικό τους περιβάλλον. Τα φυτά οργανώθηκαν σε ποικίλες θεματικές ενότητες που εξυπηρετούν επιστημονικούς, ερευνητικούς και εκπαιδευτικούς σκοπούς.
Οι ενότητες που μπορεί να δει ο επισκέπτης είναι:
1.     Η Οδός της Γνώσης
2.     Το μονοπάτι της βιοποικιλότητας
3.     Το κιόσκι των μελετών πεδίου
4.     Λόφος με τα σημαντικά φυτά (ελληνικά ενδημικά, βαλκανικά ενδημικά και σημαντικά είδη του Δικτύου Φύση 2000)
5.     Φυτά υψηλών βουνών, (Υπ-) Αλπικά είδη φυτών
6.     Υδροχαρή φυτά
7.     Frutisetum
8.     Arboretum
9.     Λιβαδική βιοποικιλότητα

1.     ΚΗΠΟΣ ΠΕΡΙΒΑΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ
·      Που βρίσκεται;
Ο Κήπος Περιβαλλοντικής Ευαισθητοποίησης (ΚΠΕ) είναι ένας αστικός Βοτανικός Κήπος που δημιουργήθηκε το 2008 και ανήκει στον Ελληνικό Γεωργικό Οργανισμό-ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ). Βρίσκεται στο Αγρόκτημα του Ινστιτούτου Γενετικής Βελτίωσης και Φυτογεντικών Πόρων στη Θέρμη Θεσσαλονίκης (του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ), κοντά στη επιφάνεια της θάλασσας και καταλαμβάνει έκταση περίπου 8 στρεμμάτων. Συνδέεται άμεσα και λειτουργικά με τους υπόλοιπους ερευνητικούς και πειραματικούς χώρους του Εργαστηρίου Προστασίας και Αξιοποίησης Αυτοφυών και Ανθοκομικών Ειδών.
·      Στόχοι
Οι στόχοι του ΚΠΕ είναι:
1.     εκτός τόπου (ex situ) διατήρηση ειδών της ελληνικής χλωρίδας,
2.     η ευαισθητοποίηση του κοινού σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος και διατήρησης της αυτοφυούς χλωρίδας,
3.     η διάχυση σχετικά με τα οφέλη από την αξιοποίηση των αυτοφυών ειδών,
4.     η διοργάνωση σχετικών περιβαλλοντικών επιμορφωτικών σεμιναρίων, και
5.     η εξοικείωση και προτροπή του κοινού προς την αξιοποίηση των φυτών σε εφαρμογές αρχιτεκτονικής τοπίου και κηποτεχνίας.

·      Ενότητες παρουσίασης φυτών
Στον ΚΠΕ διατηρούνται περισσότερα από 120 taxa (είδη και υποείδη) που αντιστοιχούν σε περισσότερους από 200 κωδικούς. Οι θεματικές ενότητες που αναπτύσσονται είναι:
 1.     Χασμόφυτα:
Ζουν σε αφιλόξενα απόκρημνα βράχια σε αλπικές και υποαλπικές ζώνες ή σε άλλες βραχώδεις εξάρσεις ανεξαρτήτως υψομέτρου και αναπτύσσονται σε ιδιαίτερες οικολογικές συνθήκες στις οποίες σχεδόν καμιά άλλη μορφή βλάστησης δεν μπορεί να αντέξει. Τα περισσότερα χασμόφυτα είναι ενδημικά συγκεκριμένων περιοχών.
 2.     Τα φυτά στην ελληνική μυθολογία και παράδοση
•       Μύθος και λατρεία: από τη θεότητα Χλωρίς και τη «βοτάνη» του Ομήρου μέχρι όλους τους μύθους που έπλεξαν γύρω από τα φυτά και τις ιδιότητες τους, οι Έλληνες θέτουν τις πρώτες βάσεις προστασίας της φύσης, των δασών και των φυτών.
•       Θεραπευτικά και μαγικά βότανα: αυτόχθονα φυτικά είδη που χρησιμοποιούνται από αρχαιοτάτων χρόνων στη λαϊκή θεραπευτική.
•       Φυτικά χρώματα και χρωστικές: αυτόχθονα φυτικά είδη που τμήματά τους χρησιμοποιούνται από αρχαιοτάτων χρόνων για τις βαφικές και χρωστικές τους ιδιότητες.
•       Τα δώρα της Δήμητρας: αυτόχθονα και αλλόχθονα φυτικά είδη που ολόκληρα ή τμήματά τους είναι εδώδιμα και καλλιεργούνται ή συλλέγονται από τη φύση, από αρχαιοτάτων χρόνων 

3.Ταρατσόκηπος:
Περιλαμβάνει είδη προσαρμοσμένα σε ξηροφυτικές συνθήκες για χρήση σε κηποτεχνία
4. Φαρμακευτικά φυτά της Αρχαιότητας: Τα φαρμακευτικά φυτά χρησιμοποιούνταν ευρέως για τη θεραπεία ασθενειών στο παρελθόν. Με την εξέλιξη της παραγωγής χημικών παρασκευασμάτων στη σύγχρονη φαρμακευτική η χρήση των φαρμακευτικών ειδών περιορίστηκε  σημαντικά. Τα τελευταία χρόνια, η αναζήτηση του ανθρώπου για ένα φυσικότερο τρόπο διαβίωσης έστρεψε ξανά το ενδιαφέρον του προς αυτή την κατηγορία φυτών.
5.Συστηματικά παρτέρια: Τα φυτικά είδη ομαδοποιούνται σύμφωνα με τα ιδιαίτερα γνωρίσματα τους που μας βοηθούν στην επιστημονική τους διάκριση. Τα είδη ομαδοποιούνται σε γένη, τα γένη σε οικογένειες, οι οικογένειες σε τάξεις και οι τάξεις σε υποκλάσεις
6. Βραχόκηπος Ιόνιων Νησιών: Πρόκειται για μια ειδική θεματική ενότητα αφιερωμένη στη Διατήρηση Σημαντικών Ειδών των ιόνιων Νησιών (σπάνια, απειλούμενα και/ ή ενδημικά
7.Ζώνες βλάστησης της Ελλάδας: Τα είδη αυτά τοποθετήθηκαν σύμφωνα με τη ζώνη βλάστησης στην οποία ανήκουν και το υψομετρικό εύρος στο οποίο απαντούν στο φυσικό περιβάλλον.
8. Πειραματικός αγρός:
Χρησιμοποιείται για εγκατάσταση πιλοτικών καλλιεργειών για ερευνητικούς και επιδεικτικούς σκοπούς.
 2.     ΈΡΕΥΝΑ
 (εισαγωγικό κείμενο)
Στη Θέρμη Θεσσαλονίκης εδρεύει το  Εργαστήριο Προστασίας και Αξιοποίησης Αυτοφυών και Ανθοκομικών Ειδών (ΕΠΑΑΑΕ) που υπάγεται στο Ινστιτούτο Γενετικής Βελτίωσης και Φυτογενετικών Πόρων (ΙΓΒ & ΦΠ) του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ.  
Το ΕΠΑΑΑΕ στηρίζει λειτουργικά, ερευνητικά  και ουσιαστικά τους πολυλειτουργικούς χώρους του ΒΒΚΚ.
Το ΕΠΑΑΑΕ αποτελεί κέντρο έρευνας, διατήρησης, αναπαραγωγής, αξιολόγησης και αξιοποίησης του  αυτοφυούς γενετικού υλικού καθώς και κέντρο εκπαίδευσης και συμβουλευτικής σε θέματα που αφορούν τα αυτοφυή φυτά της ελληνικής χλωρίδας.
Στις κτηριακές εγκαταστάσεις του περιλαμβάνονται εργαστήρια έρευνας και αξιοποίησης των αυτοφυών φυτών, τράπεζα σπερμάτων, βοτανικό μουσείο-ερμπάριο (αποξηραμένο φυτικό υλικό) και πολυλειτουργική αίθουσα εκδηλώσεων.
Στον περιβάλλοντα χώρο του ΕΠΑΑΑΕ έχει διαμορφωθεί εκτεταμένη μητρική φυτεία αυτοφυών φυτών της ελληνικής χλωρίδας με βάση το υλικό που συλλέγεται κατά τις βοτανικές αποστολές, καθώς και φυτώριο ανάπτυξης αυτοφυών ειδών με υλικό που προέρχεται από αναπαραγωγή ειδών της μητρικής φυτείας.
Στο θερμοκηπιακό συγκρότημα (6 αυτόνομες μονάδες) εξυπηρετείται ο πολλαπλασιασμός, η σκληραγώγηση, η ανάπτυξη και ο πειραματισμός με τα είδη της ελληνικής χλωρίδας.
Η έρευνα που διεξάγεται στο ΕΠΑΑΑΕ και το ΒΒΚΚ σχετίζεται άμεσα με την προστασία, διατήρηση, αναπαραγωγή και αξιοποίηση των ειδών της ελληνικής χλωρίδας.
 ·      Αποστολές συλλογής
Από το 2000, πραγματοποιούνται βοτανικές αποστολές συλλογής με τη συμμετοχή ειδικών επιστημόνων και τεχνικών του ΕΠΑΑΑΕ, με σκοπό τον εντοπισμό των φυτών-στόχων στο φυσικό περιβάλλον και τη συλλογή ζωντανού υλικού (σπέρματα, βολβοί, μοσχεύματα ή και ολόκληρα φυτά).
Η συλλογή των ειδών της ελληνικής χλωρίδας (από επιλεγμένες φυτογεωγραφικές περιοχές της Ελλάδας) υλοποιείται κατόπιν ειδικής άδειας που χορηγείται σε ετήσια βάση από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Οι αποστολές υποστηρίζονται από βιβλιογραφική έρευνα η οποία αφορά συγκέντρωση, αποδελτιοποίηση και μελέτη της υπάρχουσας γνώσης από συγγράμματα που αφορούν στην ελληνική χλωρίδα.
Για τον εντοπισμό των φυτών στο φυσικό τους περιβάλλον είναι σημαντικές κάποιες βασικές πληροφορίες που αφορούν στην/στους (α) μορφολογική περιγραφή των διαφορετικών ειδών και υποειδών, (β) περιοχή και τις ακριβείς θέσεις εξάπλωσής τους, (γ) διαφορετικούς βιοτόπους όπου συνατώνται και τα ειδικά ενδιαιτήματα όπου αυτοφύονται, το υψομετρικό εύρος και υποστρώματα στα οποία απαντούν, (δ) περίοδο ανθοφορίας και καρποφορίας τους.
Τα τελευταία χρόνια το ΕΠΑΑΑΕ  και ο ΒΒΚΚ έχουν προσανατολιστεί στη συλλογή: (α) Σημαντικών Φυτικών Ειδών (ΣΦΕ) της Ελλάδας (τοπικά ελληνικά ενδημικά, ελληνικά ενδημικά, τοπικά βαλκανικά ενδημικά, βαλκανικά υπενδημικά, φυτά που έχουν χαρακτηριστεί ως σπάνια, κινδυνεύοντα, τρωτά ή προστατευόμενα από Εθνικές ή Διεθνείς Συμβάσεις), και (β) ειδών της ελληνικής χλωρίδας με πιθανή καλλωπιστική αξία ή/και αρωματικές, φαρμακευτικές, μελισσοκομικές ιδιότητες.
·      Τεκμηρίωση φυτικού υλικού
Σε κάθε φυτικό οργανισμό που συλλέγεται από το φυτικό περιβάλλον προσδίδεται ένας ειδικός «κωδικός πρόσβασης» (accession number), που αφορά στη γενετική μοναδικότητα του φυτικού ατόμου στο ενδιαίτημα που απαντά. Άτομα που ανήκουν στο ίδιο είδος φυτού συλλεγμένα από διαφορετικούς οικοτόπους αποκτούν διαφορετικούς κωδικούς, οι οποίοι τους συνοδεύουν σε όλες τις φάσεις διατήρησης, αναπαραγωγής και μελέτης τους.
Συνολικά μέχρι σήμερα έχουν συλλεχθεί πάνω από 5.000 κωδικοί πρόσβασης από τους οποίους περισσότεροι από 450 αντιστοιχούν σε Σημαντικά Φυτικά Είδη (σπάνια, κινδυνεύοντα, τρωτά, τοπικά, ελληνικά ή βαλκανικά ενδημικά, taxa που προστατεύονται από την εθνική ή τη διεθνή νομοθεσία, ή περιλαμβάνονται σε καταλόγους προστατευμένων ειδών).  Όλες αυτές οι πληροφορίες διατηρούνται σε ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων.
 ·      Βοτανικό Μουσείο-Ερμπάριο
Ερμπάριο είναι συλλογή πεπιεσμένων και αποξηραμένων φυτικών δειγμάτων, καθώς και ο χώρος, το κτίριο ή το ινστιτούτο που διατηρεί μια τέτοια συλλογή (βοτανικό μουσείο).
Απαραίτητη προϋπόθεση για την προστασία και τη διατήρηση του συλλεχθέντος φυτικού υλικού, είναι ο ταξινομικός προσδιορισμός του και η απόδοση επιστημονικών ονομάτων σύμφωνα με το Διεθνή Κώδικα Βοτανικής Ονοματολογίας (International Code of Botanical Nomenclature). Παράλληλα με το ζωντανό υλικό που θα αποτελέσει το πρωτογενές πολλαπλασιαστικό υλικό του Εργαστηρίου, συλλέγονται φυτικά δείγματα που χρησιμοποιούνται ως αποξηραμένα δείγματα ερμπαρίου για τον ταξινομικό προσδιορισμό του φυτικού υλικού. Ο ταξινομικός προσδιορισμός γίνεται από εξειδικευμένους επιστήμονες, με τη χρήση στερεοσκοπίου και βασικών χλωριδικών συγγραμμάτων που περιλαμβάνουν ειδικές διχοτομικές κλείδες (συστήματα λήψης απόφασης για την ταυτότητα ενός δείγματος).
Κάθε αποξηραμένο φυτικό δείγμα που έχει συλλεχθεί και έχει προσδιοριστεί ταξινομικά, αναγνωρίζεται ως επιστημονική πληροφορία διεθνώς και καθίσταται μοναδικό και ανεπανάληπτο ως εύρημα στον πλανήτη με βάση το συνδυασμό: «συλλέκτης – κωδικός - ημερομηνία συλλογής - περιοχή και ακριβής θέση συλλογής (εκφρασμένη σε γεωγραφικό μήκος και πλάτος)». Στη συλλογή του ΕΠΑΑΑΕ διατηρούνται σήμερα περισσότερα από 1.300 δείγματα ερμπαρίου.
 ·      Διατήρηση (in situ και ex situ) ειδών της ελληνικής χλωρίδας
Στον ΒΒΚΚ και στο ΕΠΑΑΑΕ γίνεται διατήρηση ειδών της ελληνικής χλωρίδας:
ü  in situ (επί τόπου) στο φυσικό δρυοδάσος του ΒΒΚΚ και
ü  ex situ (εκτός τόπου) με τους παρακάτω τρόπους:
·      Συλλογή ζωντανών φυτων,
·      Τράπεζα Σπερμάτων,
·      In vitro περιβάλλον,
·      Σε Βοτανικούς Κήπους (Βαλκανικός Βοτανικός Κήπος Κρουσσίων,
Κήπος Περιβαλλοντικής Ευαισθητοποίησης).

      I.         Συλλογή ζωντανών φυτών
Στο ΕΠΑΑΑΕ διατηρείται συλλογή ζωντανών φυτών από τουλάχιστον 1.000 πλήρως αναγνωρισμένα φυτικά είδη και υποείδη (taxa) της ελληνικής χλωρίδας που αντιστοιχούν σε περισσότερους από 800 κωδικούς πρόσβασης (>13.500 φυτικά άτομα). Η συλλογή ζωντανών φυτών δημιουργήθηκε στο πλαίσιο των βοτανικών αποστολών και διατηρούνται σε ειδικά διαμορφωμένους χώρους στο ΕΠΑΑΑΕ. Σε αυτές υπάρχει η δυνατότητα σκίασης τους θερινούς μήνες, άρδευσης ανάλογα με τις απαιτήσεις των ειδών και διατήρησης διαφορετικών κατηγοριών φυτών (Σημαντικά Φυτικά Είδη σε κρυοκήπιο, ορχεοειδή, βολβώδη, θαμνώδη-δενδρώδη).
Μετά τη συλλογή, ακολουθείται μια σταδιακή διαδικασία προσαρμογής του φυτικού υλικού στις διαφορετικές συνθήκες. Τα φυτικά είδη που συλλέγονται από διάφορες περιοχές της επικράτειας έχουν διαφορετικές εδαφικές και κλιματικές απαιτήσεις οι οποίες δεν είναι γνωστές για τα περισσότερα είδη της ελληνικής χλωρίδας. Το ΕΠΑΑΑΕ μεταξύ άλλων, καλείται να βρει τις καταλληλότερες εδαφοκλιματικές συνθήκες ανάπτυξης ώστε τα φυτικά άτομα που συλλέγονται από το φυσικό περιβάλλον να μπορέσουν να επιζήσουν στην εκτός τόπου (ex situ) διατήρησή τους στις μητρικές φυτείες του ΕΠΑΑΑΕ. Η απομάκρυνση των ατόμων από το φυσικό τους περιβάλλον δημιουργεί στο φυτό μια κατάσταση σημαντικής καταπόνησης ώστε πολλά από αυτά όταν μεταφέρονται στη μητρική φυτεία, πολλές φορές δεν είναι δυνατόν να επιβιώσουν. Στην περίπτωση αυτή η μοναδικές λύσεις είναι: (α) η εκ νέου συλλογή των ειδών και η τροποποίηση των φροντίδων έως ότου εγκατασταθούν με επιτυχία στο χώρο των μητρικών φυτειών ή/και (β) η διατήρηση τους με εναλλακτικές μεθόδους (σπέρματα, ιστοκαλλιέργεια).
Η μεθοδολογία που εφαρμόζεται τα τελευταία χρόνια στο ΕΠΑΑΑΕ περιλαμβάνει την εισαγωγή δεδομένων από τη συλλογή των φυτών σε Γεωγραφικά Σύστημα Πληροφοριών (GIS) ώστε να διευκρινιστούν οι οικολογικές προτιμήσεις τους στο φυσικό περιβάλλον όπου αυτοφύονται (η διαδικασία αυτή συμβάλλει στην πιο αποτελεσματική εκτός τόπου διατήρηση των ειδών στις μητρικές φυτείες). Τα μητρικά φυτά πρέπει να διατηρούνται σε πολύ καλή κατάσταση φυτουγείας και βλαστικής ανάπτυξης, ώστε να αποτελούν μια καλή βάση συλλογής αγενούς και εγγενούς πολλαπλασιαστικού υλικού.
http://link.springer.com/article/10.1007/s10531-010-9917-7
http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/11263504.2014.980355

     II.         Τράπεζα Σπερμάτων
Στην Τράπεζα Σπερμάτων διατηρούνται: (α) σπέρματα που συλλέγονται απευθείας από τις βοτανικές αποστολές (συλλογές σπερμάτων από διαφορετικά αυτοφυείς πληθυσμούς), (β) σπέρματα που συλλέγονται σε ετήσια βάση από τις μητρικές φυτείες και από τους χώρους διατήρησης και εγκλιματισμού στον Βαλκανικό Βοτανικό Κήπο Κρουσσίων.
Συνολικά διατηρούνται περισσότεροι από 2.200 κωδικοί που αντιστοιχούν σε πάνω από 700 taxa. Πραγματοποιείται βραχύχρονη διατήρηση των σπερμάτων σε ψυκτικό θάλαμο με θερμοκρασία 4oC αφού προηγηθεί παραμονή τους για ικανό διάστημα σε προθάλαμο με ειδικές συνθήκες (θερμοκρασία 15oC, σχετική υγρασία 15-20%) ώστε να μειωθεί η περιεχόμενη υγρασία. Η Τράπεζα Σπερμάτων εξυπηρετεί σκοπούς: (α) διατήρησης-προστασίας της φυτικής ποικιλότητας της χώρας μας, (β) εγγενούς αναπαραγωγής των διατηρούμενων ειδών, (γ) ανταλλαγής σπερμάτων μεταξύ των Βοτανικών Κήπων της BGCI (Διεθνής Οργάνωση για τη διατήρηση των Βοτανικών Κήπων) μέσω του συστήματος IPEN (International Plant Exchange Network).
   III.         In vitro διατήρηση
Για τα φυτικά είδη που δεν ριζοβολούν εύκολα (αλλά και σε άλλες περιπτώσεις), χρησιμοποιείται επιλεκτικά η μέθοδος της ιστοκαλλιέργειας δηλαδή της in vitro αναπαραγωγής υπό ασηπτικές συνθήκες. Με τη μέθοδο μπορεί να πετύχει κανείς την παραγωγή μεγάλου αριθμού φυτικού υλικού, απόλυτα υγιούς, σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, ανεξάρτητα από τις περιβαλλοντικές συνθήκες. Προτεραιότητα δίνεται σε ειδικές κατηγορίες φυτών, όπως σπάνια, κινδυνεύοντα, απειλούμενα είδη ή είδη που αντιμετωπίζουν προβλήματα αναπαραγωγής στην εκτός τόπου διατήρησή τους. Έρευνα πραγματοποιείται ακόμη σε φυτικά είδη που θα μπορούσαν με την καλλιέργειά τους να συμβάλλουν στην οικονομική ενίσχυση υποβαθμισμένων περιοχών όπως τα αρωματικά-φαρμακευτικά φυτά, για τα οποία το αρχικό μητρικό υλικό αναπαράγεται in vitro και στη συνέχεια αποτελεί υλικό βάσης για τη δημιουργία υψηλής ποιότητας (elite) πολλαπλασιαστικού υλικού.
Παράλληλα σε in vitro συνθήκες εργαστηρίου διατηρούνται και είδη που προέρχονται από περιβάλλοντα με ιδιαίτερες συνθήκες οι οποίες δεν μπορούν να προσομοιαστούν στις μητρικές φυτείες στη Θέρμη (π.χ. ορισμένα υπαλπικά είδη).
Συνολικά διατηρούνται σε  in vitro περιβάλλον 18 taxa, τα 9 από τα οποία είναι ενδημικά, σπάνια ή απειλούμενα.
·      Αναπαραγωγή ειδών της ελληνικής χλωρίδας
 Το ΕΠΑΑΑΕ διερευνά τρόπους αναπαραγωγής των ειδών της ελληνικής χλωρίδας με κλασικές και βιοτεχνολογικές (ιστοκαλλιέργεια) μεθόδους. Τα αποτελέσματα της ερευνητικής διαδικασίας είναι η ανάπτυξη εξειδικευμένων πρωτοκόλλων αναπαραγωγής. Μέχρι στιγμής, αναπτύχθηκαν πρωτόκολλα αναπαραγωγής (με σπέρματα, με μοσχεύματα, με ιστοκαλλιέργεια) για περισσότερα από 130 είδη της ελληνικής χλωρίδας τα οποία είτε είναι ιδιαίτερα σπάνια είτε μπορούν να αξιοποιηθούν κυρίως ως αρωματικά-φαρμακευτικά αλλά και ως καλλωπιστικά είδη. Για τα φυτά αυτά είναι πλέον δυνατή η αειφορική αξιοποίησή τους σε ευρεία κλίμακα.
·      Μελέτη των καλλιεργητικών συνθηκών ειδών της ελληνικής χλωρίδας
Οι εδαφοκλιματικές συνθήκες της χώρας μας αποτελούν ιδανικό χώρο για την καλλιέργεια ελληνικών αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών (ΕΑΦΦ). Γενικά, τα είδη αυτά έχουν μικρές απαιτήσεις σε εισροές και θα μπορούσαν να αποτελέσουν εναλλακτικές επιλογές για καλλιέργειες σε πολλές προβληματικές περιοχές (ορεινές, ημιορεινές, περιοχές που αντιμετωπίζουν προβλήματα υποβάθμισης της ποιότητας του εδάφους κ.ά.). Αναπόσπαστο κομμάτι της εκτός τόπου (ex situ) διατήρησης είναι η μελέτη των συνθηκών ανάπτυξης των ειδών καθώς και η πιλοτική καλλιέργεια εκείνων που προορίζονται για μελλοντική εμπορική αξιοποίηση. Στο πλαίσιο ερευνητικών προγραμμάτων, το ΕΠΑΑΑΕ μελετά τις συνθήκες καλλιέργειας αρωματικών-φαρμακευτικών ειδών τόσο σε ερευνητικές εφαρμογές όσο και σε πιλοτικούς αγρούς.
·      Ποιοτικός και ποσοτικός προσδιορισμός αιθερίων ελαίων
Για τον προσδιορισμό των ποσοτικών και ποιοτικών χαρακτηριστικών επιλεγμένων βιοτύπων αρωματικών και φαρμακευτικών ειδών της ελληνικής χλωρίδας πραγματοποιείται η εργαστηριακή μέθοδος της υδροαπόσταξης σε συσκευή τύπου Clevenger, χρησιμοποιώντας αποξηραμένα ή νωπά δείγματα. Προσδιορίζεται ο όγκος του αιθέριου ελαίου που προκύπτει και στη συνέχεια αποθηκεύεται σε συνθήκες κατάψυξης στο σκοτάδι.
Ο ποιοτικός προσδιορισμός των αιθέριων ελαίων πραγματοποιείται με την μέθοδο της χρωματογραφίας αερίων με ανιχνευτή ιονισμού φλογός (GC-FID) και με τη μέθοδο της χρωματογραφίας αερίων με ανιχνευτή φασματογραφίας μάζας (GC-MS).
·      DNA barcoding-Γονιδιωματική
Στο Εργαστήριο δημιουργείται Γενετικό Μητρώο για επιλεγμένα είδη της ελληνικής χλωρίδας που έχουν εμπορικό και επιστημονικό ενδιαφέρον. Τα είδη αυτά χαρακτηρίζονται γενετικώς με ειδικούς μοριακούς δείκτες (molecular barcoding) και η γενετική ταυτοποίησή τους χρησιμοποιείται παγκοσμίως ως αποδεικτικό στοιχείο ταυτότητας. Οι γενετικές DNA ακολουθίες αυτών των φυτών έχουν κατατεθεί στην παγκόσμια τράπεζα γενετικών πληροφοριών NCBI (National Center for Biotechnology Information) σε καρτέλες με διεθνείς κωδικούς (π.χ. ΚΜ009026), περιέχοντας λεπτομερή στοιχεία των μελετημένων ειδών με τις αντίστοιχες γενετικές τους αναλύσεις. Επίσης, για τα είδη φυτών που δεν μπορούν να αναγνωριστούν μορφολογικά, εφαρμόζεται η γονιδιωματική για την ταυτοποίησή τους.
3.     ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ-ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ
·      Επισκέψεις μαθητών- Περιβαλλοντική εκπαίδευση
    Tόσο στους χώρους του ΚΠΕ όσο και του ΒΒΚΚ υλοποιούνται οργανωμένες ξεναγήσεις αλλά και εκπαιδευτικά προγράμματα τα οποία απευθύνονται και προσαρμόζονται σε μαθητές όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης (προσχολική αγωγή, Α’θμια, Β’θμια και Γ’θμια εκπαίδευση).

Σκοπός των προσφερόμενων εκπαιδευτικών προγραμμάτων είναι η έγκυρη και άρτια πληροφόρηση σχετικά με τη διατήρηση των φυτογενετικών πόρων μέσα από τη συμμετοχή σε δραστηριότητες σχετικές με την αειφορική αξιοποίηση των ειδών της ελληνικής χλωρίδας.
Οι στόχοι κάθε εκπαιδευτικού προγράμματος είναι να:
√      εμπνεύσει τους μαθητές να μελετήσουν και να χαρούν τη Φύση,
√      εμπλέξει τους μαθητές σε δραστηριότητες μάθησης σχετικής με τη βιοποικιλότητα και την αειφορία της, σε διερευνητικές και βιωματικές δραστηριότητες,
√      εξυπηρετήσει τα διαθεματικά / διεπιστημονικά σχέδια εργασίας (project) που εκπονούνται στα σχολεία,
√      καλύψει τις διαφορετικές ηλικίες, ικανότητες και μαθησιακές ανάγκες των μαθητών.
·      Προγράμματα εκπαίδευσης-Σεμινάρια
Στο Εργαστήριο Προστασίας και Αξιοποίησης Αυτοφυών και Ανθοκομικών Ειδών οργανώνονται προγράμματα εκπαίδευσης- ενημέρωσης τα οποία απευθύνονται σε διάφορες ενδιαφερόμενες ομάδες (π.χ. γεωπόνων, τεχνολόγων, φυτωριούχων, παραγωγών, πολιτών κ.ά.). Οι συμμετέχοντες καταρτίζονται μέσω βιωματικών-διερευνητικών μεθόδων σε θέματα σχετικά με την Διατήρηση-Προστασία και Αξιοποίηση των ειδών της ελληνικής χλωρίδας και ευαισθητοποιούνται για την βιοποικιλότητα και την αειφορία.

Τα προγράμματα μπορούν να έχουν διάρκεια:
√      μίας ημέρας (4-5 ωρών) θεωρητικών διαλέξεων ή μόνο πρακτικής άσκησης σε συγκεκριμένη θεματολογία που αφορά τη διατήρηση (πχ μέθοδοι αναπαραγωγής-μεταφυτεύσεις) ή την αξιοποίηση (πχ Ανθοδετική και δημιουργία συνθέσεων, απόσταξη με βιοτεχνικό αποστακτήρα, ροφήματα, προϊόντα μεταποίησης ΑΦΦ) ειδών της ελληνικής χλωρίδας.
√      Τεσσάρων (4) ημερών (20 ωρών) με συνδυασμό θεωρητικών διαλέξεων και πρακτικών ασκήσεων με θέματα που αφορούν τα παρακάτω:
 
o   Χλωριδικός πλούτος της Ελλάδας: ιδέες και μέθοδοι για αειφορικές καλλιέργειες,
 
o   Πολλαπλασιασμός, καλλιέργεια και μεταποίηση Ελληνικών αρωματικών-φαρμακευτικών φυτών,
 
o   Χρήσεις αυτοφυών φυτών στην καθημερινότητα: έμπνευση από τον χλωριδικό πλούτο της Ελλάδας.
 
Περισσότερες πληροφορίες:
Πληροφορίες για τα παραπάνω προγράμματα θα αναρτώνται στην ιστοσελίδα του ΒΒΚΚ και στο facebook https://www.facebook.com/balkangarden/.
Για επιπλέον διευκρινίσεις μπορείτε να επικοινωνείτε στο email Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.  και στο τηλέφωνο 2310 471 613 εσωτ. (0) 220).
ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ - ΠΩΛΗΣΕΙΣ
 ·      Παροχή υπηρεσιών
 
Το ΕΠΑΑΑΕ, εκτός από τα ερευνητικά προγράμματα και τα ειδικά προγράμματα που υλοποιεί σε συνεργασία με τους δημόσιους φορείς, υποστηρίζει επιχειρηματικές προσπάθειες ιδιωτικών εταιρειών που έχουν ως στόχο την αξιοποίηση των ειδών της ελληνικής χλωρίδας (σχεδιασμός νέων προϊόντων π.χ. φυσικά καλλυντικά, γαστρονομικά προϊόντα, αρωματικά έλαια και αλάτια ή ροφήματα από μείγματα επιλεγμένων ελληνικών αρωματικών ειδών).
Παράλληλα, παρέχει τεχνικές συμβουλές σε καλλιεργητές ελληνικών αρωματικών-φαρμακευτικών ειδών και υλοποιεί σεμινάρια κατάρτισης-ενημέρωσης παραγωγικών φορέων, ιδιωτών και ενδιαφερόμενων πολιτών σε θέματα διατήρησης, αναπαραγωγής, καλλιέργειας, μεταποίησης και αξιοποίησης της ελληνικής χλωρίδας. Επιπλέον, αναπτύσσει και προσφέρει εκπαιδευτικές δραστηριότητες για σχολεία ή ενήλικες.
·      Πωλήσεις
Στο πλαίσιο αυτοχρηματοδοτούμενου έργου του ΒΒΚΚ και με σκοπό την ενίσχυση των δράσεων του, επιλεγμένα είδη διατίθενται προς πώληση ως μητρικό πολλαπλασιαστικό υλικό προς κάθε ενδιαφερόμενο.
Υπάρχει δυνατότητα πώλησης του φυτικού υλικού σε τελάρα θέσεων και σε φυτοδοχεία όγκου 0,33 L και 2,5 L.  Οι τιμές υπολογίζονται με βάση τη δυσκολία αναπαραγωγής του κάθε είδους και το γεγονός ότι αποτελούν αντικείμενο και αποτέλεσμα μακρόχρονης έρευνας του Εργαστηρίου (συλλογή, διατήρηση, αναπαραγωγή). Όλα τα είδη έχουν κωδικό που δηλώνει, με επιστημονική τεκμηρίωση, την βοτανική ονομασία και την προέλευση του είδους (πληροφορίες συλλογής). Όλα τα είδη συνοδεύονται από πρωτόκολλο αναπαραγωγής και ετικέτα προμηθευτή.
Περισσότερες πληροφορίες:
κα. Έφη Γρηγοριάδου, 2310 471 613 εσωτ. (0) 222 & (0) 220, Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Στείλτε μας τη συμπληρωμένη φόρμα παραγγελία σας και θα σας ενημερώσουμε για τη διαθεσιμότητα.
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ:
Ανακαλύψτε τον Βαλκανικό Βοτανικό Κήπο  Κρουσσίων μέσα από διαφορετικές διαδρομές περιήγησης που περιλαμβάνουν βραχόκηπους, αργυρόχρωμους, παραθαλάσσιους, φαρμακευτικούς και αρωματικούς κήπους, καταρράκτες, υδρόφιλα φυτά, μικρές λίμνες, ρυάκια, διαμορφωμένα μονοπάτια, λιβαδική βλάστηση, αλπικά είδη, σημαντικά είδη (σπάνια, ενδημικά κ.ά) και φυσικό δρυοδάσος.
Υπάρχει η δυνατότητα να περιηγηθείτε μόνοι σας με τη βοήθεια του χάρτη αυτοξενάγησης τον οποίο μπορείτε να βρείτε στην είσοδο.
Αν επιθυμείτε οργανωμένη ξενάγηση, παρακαλούμε επικοινωνήστε στο email Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.  και στο τηλέφωνο 2310 471 613 εσωτ. (0) 220.